ابو القاسم سلطانى
169
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
الصخر يا حناء قريش يا سنگ حنا مندرج در كتب سنتى نظير قانون و مخزن الادويه گياه مورد بحث نمىباشد . گرچه از پى بردن به خواص درمانى آن مدت زمان زيادى نمىگذرد ولى تاريخ استفاده بشر بهعنوان غذا از اين گلسنگ به زمان قبل از تاريخ مىرسد و همانطورى كه قوم يهود پس از اخراج از مصر در صحراى سينا از گلسنگ Leconora esculenta كه به من بنى اسرائيل معروف و ما آن را شيرزاد مىناميم در تغذيه استفاده مىكردند اسكانديناوىها قبل از آنها از گلسنگ مورد بحث استفاده مىكردهاند . ارزش غذائى اين گلسنگ تا آن اندازه است كه Renne ها كه نوعى پستاندار شبيه به گوزن مىباشند و در سيبرى زندگى مىنمايند در زمستان فقط از راه خوردن مقدار كمى از اين گلسنگ كه با كندن برف با سم خود به آن مىرسند زندگى مىكنند . در اروپا ليكن ايسلند بهطور سنتى در سياهسرفه ، آسم ، سل ريوى ، ناراحتىهاى كليه و مثانه و ضعف عمومى مصرف دارد . زمان برداشت : تمام سال مىباشد ولى بهترين زمان آن بين ارديبهشت تا شهريور است كه حد اكثر مواد موثره را دارا مىباشد . تركيبات شيميائى : ليكن ايسلند محتوى مواد زير مىباشد . 1 - اسيدهاى ليكن مانند فومار پروتوستراريك Fumar protocetr aric ، پروتوليك استريك Protolickestric ، ليكاستريك Lichestris و بالاخره Usnic acid كه تلخمزه و خاصيت آنتىبيوتيكى دارند . 2 - كربوهيدراتها نظير ليكهنين Lichenin ( حدود 64 درصد ) و ايزوليكونين Isolichenin ( 6 درصد ) . 3 - به مقدار زياد موسيلاژ همچنين تركيباتى مانند لاكتونها و ترپنها خواص درمانى : ضد التهاب ، آنتىبيوتيك ، ضد تهوع و سرگيجه ، نرمكننده و خلطآور مىباشد . موارد مصرف : 1 - گياه به واسطه در بر داشتن مواد تلخ كه خاصيت آنتىبيوتيكى نيز دارند در عفونتهاى دستگاه گوارش ، كوليت ، گاستريت ، آننريت ، حالات تهوع زنان باردار ، سرگيجه ، بىاشتهائى موثر مىباشد در اين موارد از جوشانده يا دمكرده گياه استفاده مىنمايند و براى بر طرف كردن مزه تلخ مىتوان به آن قند يا عسل اضافه نمود .